Wereldwijd onderzoek vitamine en mineralentekorten: hoe staat Nederland ervoor?

(Foto: Adobe Stock)

035 Hilversum Gezondheid Maatschappij -- Wereldwijd krijgt meer dan de helft van de mensen te weinig essentiële vitamines en mineralen binnen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van UC Santa Barbara, Harvard T.H. Chan School of Public Health en de Global Alliance for Improved Nutrition (GAIN). Het is de eerste studie die voor bijna elk land ter wereld nauwkeurig in kaart brengt hoe groot de tekorten zijn voor 15 cruciale micronutriënten. 

Voeding draait om meer dan alleen calorieën, denk vooral om voedingsstoffen. Toch laat het onderzoek zien dat miljarden mensen structureel te weinig micronutriënten binnenkrijgen. Vooral calcium, jodium, vitamine E en ijzer springen eruit: respectievelijk 72%, 68%, 67% en 65% van de wereldbevolking haalt de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid niet. Ook voor riboflavine, foliumzuur en de vitamines C en B6 zijn de tekorten groot. 

Deze tekorten zijn niet onschuldig. Ze kunnen leiden tot uiteenlopende gezondheidsproblemen, van bloedarmoede en verminderde weerstand tot complicaties tijdens de zwangerschap en zelfs blindheid.

Tekorten verschillen per leeftijd en geslacht

De onderzoekers analyseerden gegevens uit 185 landen en verdeelden de bevolking in 34 leeftijds- en geslachtsgroepen, van baby’s tot 80-plussers. Daarbij viel op dat vrouwen vaker te weinig jodium, vitamine B12, ijzer en selenium binnenkrijgen. Mannen hebben juist vaker tekorten aan calcium, niacine, thiamine, zink, magnesium en de vitamines A, C en B6. 

Deze verschillen hangen samen met biologische behoeften, maar ook met culturele eetpatronen en sociaaleconomische omstandigheden.

Opzet van het onderzoek

Het team gebruikte onder meer de Global Dietary Database, gegevens van de Wereldbank en voedingsonderzoeken uit 31 landen. Daarmee vergeleken ze de daadwerkelijke inname van voedingsstoffen met de aanbevolen hoeveelheden. Het resultaat is een gedetailleerde wereldkaart van micronutriëntentekorten, die vrij beschikbaar is voor onderzoekers en beleidsmakers. 

Volgens co auteur Chris Free is dit “een grote stap vooruit”, omdat het voor het eerst mogelijk is om per land én per leeftijdsgroep te zien waar de grootste risico’s liggen.

Wat betekent dit voor de toekomst?

De bevindingen benadrukken de noodzaak van betere voedingsvoorlichting, diversere voedselproductie en – waar nodig – gerichte verrijking van voedingsmiddelen. In veel landen is fortificatie (het toevoegen van vitamines en mineralen aan voedsel) nog beperkt of inconsistent, terwijl het een effectieve manier kan zijn om tekorten terug te dringen.

Voor beleidsmakers biedt het onderzoek een concreet startpunt: ze kunnen nu precies zien welke groepen in hun land het meest kwetsbaar zijn en welke voedingsstoffen prioriteit moeten krijgen.

Wat kun je als consument doen?

Hoewel het onderzoek vooral bedoeld is voor beleidsmakers, is de boodschap voor consumenten helder:

• Eet gevarieerd, met voldoende groenten, fruit, peulvruchten, noten en zuivel of verrijkte alternatieven.

• Let op signalen van tekorten, zoals vermoeidheid, haaruitval of concentratieproblemen.

• Overweeg supplementen alleen in overleg met een arts of diëtist.

De wereldwijde cijfers plaatsen ook de Nederlandse situatie in perspectief: hoewel de voeding hier gemiddeld gunstiger is, bestaan ook in Nederland duidelijke risico’s op tekorten bij specifieke groepen.

Nederlandse context

Volgens de Voedselconsumptiepeiling 2019–2021 van het RIVM eten Nederlanders gemiddeld gezonder dan tien jaar geleden, met meer groente, fruit, peulvruchten en minder suikerhoudende dranken. Toch zijn er ook in Nederland duidelijke risico’s op micronutriëntentekorten.  

Belangrijkste Nederlandse bevindingen

• Vitamine D blijft een probleem, vooral bij ouderen (70–79 jaar). Ondanks een lichte stijging in inname krijgen veel ouderen nog steeds te weinig binnen.

• Zoutinname is nog steeds te hoog, ondanks verbeteringen door productaanpassingen via de Nationale Aanpak Productverbetering.

• Vezelinname stijgt, maar blijft onder de aanbevolen hoeveelheid voor veel Nederlanders.

• Het RIVM bevestigt dat er mogelijke tekorten aan bepaalde vitamines en mineralen bestaan, wat aanleiding is voor aanvullend voedingsstatusonderzoek.

Waar zitten de Nederlandse risico’s?

Hoewel Nederland geen structurele voedseltekorten kent, zijn er drie duidelijke aandachtspunten:

1. Vitamine D

Vooral ouderen, mensen met een donkere huid en mensen die weinig buiten komen, lopen risico. Daarom adviseert de Gezondheidsraad al jaren suppletie.

2. IJzer

Vooral jonge vrouwen en vegetariërs/veganisten kunnen te weinig ijzer binnenkrijgen. Dit sluit aan bij de wereldwijde bevinding dat vrouwen vaker tekorten hebben.

3. Jodium

Nederland verrijkt brood met jodium, maar doordat steeds meer mensen minder brood eten of kiezen voor niet‑verrijkt brood, kan de inname dalen.

Hoe vergelijkt Nederland zich met de rest van de wereld?

Nederland doet het beter dan veel landen, maar is geen uitzondering op de trend dat moderne eetpatronen leiden tot tekorten. De RIVM‑data laten zien dat:

• Nederlanders voldoen nog steeds niet volledig aan de Richtlijnen goede voeding, ondanks verbeteringen.

• Mogelijke tekorten worden actief gemonitord via aanvullend onderzoek naar microvoedingsstoffen.

• De inname van vitamines en mineralen verschilt sterk per leeftijd, geslacht en eetpatroon — precies zoals ook in het UCSB onderzoek wordt beschreven.

Wat betekent dit voor beleid en consument?

Voor Nederland:

• Het RIVM gebruikt de voedselconsumptiepeiling en voedingsstatusonderzoek om beleid te adviseren, bijvoorbeeld over verrijking van voedingsmiddelen en suppletieadviezen.

• De overheid stimuleert productverbetering (minder zout, suiker en verzadigd vet), maar micronutriënten blijven een aandachtspunt.

Voor consumenten:

• Eet gevarieerd: groente, fruit, volkorenproducten, zuivel of verrijkte alternatieven, peulvruchten en noten.

• Let op vitamine D suppletie als je tot een risicogroep behoort.

• Kies bij voorkeur brood met toegevoegd jodium.

• Overweeg bloedonderzoek bij aanhoudende vermoeidheid of concentratieproblemen.

Conclusie

Het UCSB onderzoek laat zien dat micronutriëntentekorten wereldwijd een structureel en onderschat probleem zijn. Nederland staat er relatief goed voor, maar ook hier bestaan duidelijke risico’s, vooral voor vitamine D, ijzer en jodium. Met de gedetailleerde RIVM gegevens en de nieuwe wereldwijde dataset kunnen beleidsmakers gerichter werken aan een voedingspatroon dat iedereen voldoende essentiële voedingsstoffen biedt.